गौदान विधि

प्रायश्चित्तगोदानम् –
कुनै पनि कार्यको प्रारम्भमा शरीर शुद्धीको लागि गौदान गर्नुपर्छ । गौदान भनेको गाई नै दान गर्नुपर्ने हो । सँधै गाई दान गर्न संभव नहुने भएकोले त्यसको विकल्पमा कुनै बोहोता वा पात्रमा गौमुल्य द्रव्य राखेर पनि गौदान गर्न सकिने व्यवस्था छ । यसरी गौदान गर्दा गाईको कल्पना गरिएको मूल्यको पच्चिस प्रतिशत बाच्छो को मूल्य एकमुष्ट बोहोताभित्र राखेर पूजा गर्नुपर्छ । त्यसपछि पुनः भुइँमा त्यो दुवै मूल्यको दश प्रतिशत मूल्यलाई दानप्रतिष्ठाको रुपमा दान गर्नुपर्ने विधान गरिएको छ । (जस्तै गाइको लागि १०० रुपैयाँ राखेमा बाच्छोको लागि २५ रुपैयाँ र दान प्रतिष्ठाको लागि १२ रुपैयाँ ५० पैसा वा सोभन्दा बढी चाहिन्छ) त्यसैले यहाँ हरेक धार्मिक कार्यको प्रारम्भमा गरिने गौदान विधिलाई दिइएको छ ।

गौदान विधि
(गोमूल्य द्रव्य राखिएको बोहोतामा कुशको पवित्र राखेर पूजा गर्ने) ः–
ॐ नमो गोभ्यः श्रीमतीभ्यः सौरभेयीभ्य एव च ।। नमो ब्रह्म सुताभ्यश्च पवित्राभ्यो नमो नमः ।।
ॐ इरावती धेनुमती हि भूतᳯसूयवसिनी मनवे दशस्या ।। व्यस्कब्भ्ना रोदसी विष्णवे ते दाधर्त्थ पृथिवी मभितो मयूखैः स्वाहा ।।

ब्राह्मण तिलककरणम् – (ब्राह्मणलाई टीका लगाउने) ः–
ॐ नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मण हिताय च । जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः ।।
ॐ आ कृष्णेन रजसा वर्तमानो निवेशयन्नमृतं मर्त्यञ्च । हिरण्ययेन सविता रथेना देवो ॺाति भुवनानिपश्यन् ॥

तर्पणम् – (कुश लिएर जमिनमा र आफ्नो शिरमा जल छर्कने) ः–
ॐ मनो मे तर्प्पयत वाचम्मे तर्प्पयत प्राणम्मे तर्प्पयत चक्षुर्म्मे तर्प्पयत श्रोत्रम्मे तर्प्पयतात्मानम्मे तर्प्पयत प्रजाम्मे तर्प्पयत पशून्मे तर्प्पयत गणान्मे तर्प्पयत गणा मे मा वितृषन् ।।

(कर्मपात्रबाट कुश लिएर गोदानको बोहोतालाई छुँदै संकल्प पढ्ने) ः–

हरिः ॐ तत्सत् ३ ॐ विष्णुः ३ अद्येह श्रीमद्भगवतो महापुराण पुरुषस्य विष्णोराज्ञया प्रवर्तमानस्य सकल जगतः सृष्टिकारिणो ब्रह्मणो द्वितीये परार्धे श्रीश्वेत वाराहकल्पे प्रह्लादाधिपत्ये मनौ सप्तमे वैवस्वत मन्वन्तरे सत्य त्रेता द्वापरान्ते बौद्धावतारे अष्टाविंशतितमे कलियुगे तस्य प्रथमचरणे भूर्लोके जम्बुद्वीपे भारतवर्षे भरतखण्डे आर्यावर्ते गङ्गादेव्या उत्तरदिग्भागे हिमाचलस्य दक्षिणपार्श्वे नेपाल देशे पाशुपतक्षेत्रे पशुपतेः गुह्यकाल्याश्च ….. दिग्भागे …..मण्डले ….. नगरे ग्रामे वा …… इह पुण्यभूमाै षष्टि संवत्सराणां मध्ये ….. नाम संवत्सरे, श्रीसूर्ये ….. अयने ….. ऋतौ ….. मासे ….. पक्षे ….. वासरे ….. पुण्य तिथौ योग वार लग्न करणादि शुभ मुहूर्ते ….. राशिस्थिते श्रीसूर्ये ….. राशिस्थिते देवगुरौ ….. राशिस्थिते चन्द्रमसि अन्येषु शेषेषु ग्रहेषु यथा यथा राशिस्थान स्थितेषु सत्सु एवं ग्रहगण विशेषेण विशिष्टान्वितायां शुभपुण्यतिथौ अद्येह ….. गोत्रः ….. प्रवरस्य ….. शर्मा÷वर्मा÷गुप्तः÷दासः वा अहं मम सभार्यस्य सपुत्रपौत्रस्य सवान्धवस्य सकुटुम्बसहित सकलपापक्षय पूर्वकं अस्मिन् ………… कर्मणि कायिक–वाचिक–मानसिक–सांसर्गिक–चतुर्विध–पापक्षयपूर्वकम् आध्यात्मिक–आधिदैविक–आधिभौतिक–त्रिविधतापोपशान्ति–सकलदुःखाशेष–निवृत्तिपूर्वकं सर्वविधकल्याणार्थं पूर्वदिने भक्ष्याभक्ष्य–स्पृश्यास्पृश्य–चोष्याचोष्यादि–सकलप्रत्यवायपरिहारपूर्वकं कर्माधिकारार्थं देहशुद्ध्यर्थञ्च इमां गां रूद्रदैवतं तत्प्रत्याम्नायीभूतं व्यवहारोपकल्पितं द्रव्यं लोष्टादिकं वा विष्णुदैवतं …..गोत्राय …… शर्मणे ब्राह्मणाय प्रायश्चित्तगोदानत्वेन तुभ्यम् अहम्  सम्प्रददे । भनी कुश ब्राह्मणलाई दिने ।

ब्राह्मणले – ॐ स्वस्ति ।। भनी कुश लिने ।।

फूलअक्षता लिई गाईको प्रार्थना –
ॐ कपिले सर्वदेवानां पूजनीयासि रोहिणी । तीर्थदेव मयी यस्मात् तस्माच्छान्ति‌‌‌‍‍म् प्रयच्छ मे ।।
ॐ यज्ञसाधनभूता या विश्वस्याघप्रणाशिनी । विश्वरूपधरो देवः प्रीयतामनया गवा ।।
(अस्या मूल्यप्रदानेन प्रीयतां विश्वरूपधृक् ।।) (भनी फूल बोहोतामा चढाउने ।)

भुईँमा राखेको दानप्रतिष्ठा द्रव्य पूजा गर्ने ः–
ॐ स्वर्ण्ण घर्म्मः स्वाहा स्वर्ण्णार्कः स्वाहा स्वर्ण्ण शुक्रः स्वाहा । स्वर्ण्णज्याेतिः स्वाहा स्वर्ण्ण सूर्ॺः स्वाहा ।। ॐ दानप्रतिष्ठा द्रव्याय नमः ।

कुश जल लिएर दानप्रतिष्ठा हातमा लिने ः–
अद्य कृतैतत् पूर्वोच्चारित सर्वप्रायश्चित्त निमित्तक गोनिष्क्रयद्रव्यदान प्रतिष्ठा साङ्गता सिद्ध्यर्थम् इदं दानप्रतिष्ठा द्रव्यं विष्णुदैवतम् ….. गोत्राय …. शर्मणे ब्राह्मणाय तुभ्यम् अहं सम्प्रददे ।। (भनी ब्राह्मणलाई दिने ।।)

गोदानको बोहोतालाई जलले प्रदक्षिणा गर्ने ः–
ॐ यानि कानि च पापानि जन्मान्तर कृतानि च । तानि सर्वाणि नश्यन्तु प्रदक्षिण पदे पदे ।।

गोदान ब्राह्मणलाई दिएर हात जोड्ने ः–
ॐ कोदात् कस्माऽअदात् कामोदात् कामायादात् ।। कामोदाता कामः प्रतिग्रहीता कामैतत्ते ।।

ब्राह्मणले अभिषेक गरिदिने ः–
ॐ द्यौः शान्तिरन्तरिक्क्ष ᳯ शान्तिः पृथिवीशान्तिरापः शान्तिरोषधयः शान्तिः ।। व्वनस्प्पतयः शान्तिर्विश्वेदेवाः शान्तिर्ब्ब्रह्म शान्तिः सर्व ᳯ शान्तिः शान्तिरेवशान्तिः सामाशान्तिरेधि ।।

।। इति गाेदानिविधि  ।।